Opdrachten

Zonnebloemenboeket, 2014

Foto, dibond, acryl, 30 x 50 cm / 11,8 x 19,7 inch (editie van 300 + 2 AP).

Op 17 juli 2014 stortte een Malaysia Airlines Boeing 777 met vluchtnummer MH17 neer in Oekraïne, in een zonnebloemenveld in oorlogsgebied. Alle 298 inzittenden kwamen om. Cameraman Joris Hentenaar en verslaggever Rudy Bouma deden verslag vanaf de rampplek voor het [Nederlandse] actualiteitenprogramma Nieuwsuur (NOS/NTR). Zij verzamelden bloemen voor familie van overleden passagiers die zij kenden. Vanuit hun persoonlijk verlies ontstond gaandeweg het idee om een blijvend aandenken te bieden aan de nabestaanden van alle slachtoffers, een kunstwerk dat verbindt met de plaats van de ramp. Nabestaanden kennen die plaats alleen uit nieuwsbeelden: de zonnebloemen, de witte linten, het gesmolten aluminium, de brokstukken. Bouma en Hentenaar richtten Stichting Zonnebloemenboeket op, en vonden kunstenaar Bas Meeuws bereid om een kunstwerk te vervaardigen.

Meeuws is gespecialiseerd in fotografische bloemstillevens, die hij samenstelt uit foto’s van losse bloemen. Zijn werk is prachtig, glanzend, en deels geïnspireerd op de bloemstillevens uit de Hollandse Gouden Eeuw. Niet eerder maakte hij een werk dat zo beladen was door de opdracht, de context en de actualiteit.

‘Het was zwaar om beslissingen te nemen voor dit werk,’ zegt Meeuws. ‘Welke vaas, wat voor ondergrond, hoe om te gaan met symboliek: alle keuzen waren moeilijk.’ Uiteindelijk koos Meeuws ervoor een hoog, statig boeket samen te stellen, met golvende lijnen en gestileerde S-vormen. Verwelkende zonnebloemen drukken dof verdriet en intense treurigheid uit. Veel bloemen hangen neer. Toch plaatste Meeuws ook bloemen in knop of in volle bloei.

‘Ik hoop dat er menselijke waardigheid uit dit beeld kan spreken, en, ondanks alles, hoop.’ zegt Meeuws.

De vaas op de foto is speciaal voor dit werk vervaardigd in de fabriek van Koninklijke Tichelaar Makkum, naar een ontwerp van Hella Jongerius. Toen de klei nog zacht was, heeft Meeuws aarde van de rampplek verspreid over het oppervlak van de vaas. Daarna is de vaas gebakken; de afdruk van de naden van de mal en de bovenrand van de vaas zijn niet gladgeschuurd. Het boeket staat op een plaat bekrast aluminium. In een cirkel rondom de vaas liggen een verdorde zonnebloem en bloemblaadjes, zaden, Oekraïense aarde en brokken steen van de rampplek. Voor de achtergrond koos Meeuws een tint nachtblauw, die harmonieert met het geel van de zonnebloemen.

De bloemen in het zonnebloemenboeket zijn alle afkomstig uit de omgeving van de rampplek. De zonnebloemen, korenaren, kamille, distel en wilde leeuwebek groeiden op de velden. De rozen zijn meegenomen van een gedenkplaats in de tuin voor het Park Inn Hotel in Donetsk, waar de plaatselijke bevolking bloemen neerlegde voor de slachtoffers. De zonnebloem in knop bovenin het boeket is dezelfde als de bloem links onder de korenaar vol in bloei, en als de verdorde bloem op het aluminium blad. Rechts in het boeket plaatste Meeuws een bloeiende zonnebloem met vijf knoppen aan dezelfde stengel. Waar Meeuws’ andere boeketten gonzen van de beestjes, is het hier stil.

Facebook  zonnebloemenboeket

Untitled (#106) voor Emma kinderziekenhuis, 2014

Foto, dibond, acryl, 130 x 130 cm / 51  3/16 x 51  3/16 inch (editie van 4 + 2 AP).

‘Tulpenvaas Zwart’: Aardewerk, ontwerp: ontwerpers De Porceleyne Fles/Royal Delft, uitvoering: De Koninklijke Porceleyne Fles/Royal Delft, Delft, Nederland, ca. 2004. Ontwerp vorm: 1890, voor handbeschilderde vaas in Delfts blauw. Collectie Academisch Medisch Centrum, Amsterdam (legaat dhr. A. Bosma).
Tafel ‘Patch’: Blad: ingelegd coromandelhout, onderstel: verguld eikenhout, ontwerp: Pedro Sousa, uitvoering: Boca do Lobo, Portugal, ca. 2008. diameter = 160 cm, h = 76 cm.

Als kunstenaar is Meeuws autodidact, en hij werkt anno 2014 nog steeds als manueel therapeut.Met zijn paramedische achtergrond vindt Meeuws het extra dankbaar om een werk te doneren voor de veiling ten bate van het Emma Kinderziekenhuis, en hij maakte het stilleven speciaal voor die gelegenheid. Meeuws heeft kleine maar duidelijke verwijzingen naar het Emma Kinderziekenhuis verwerkt in het werk. Koningin Emma zelf is in de vaas te vinden met een miniem portretje, net als oprichter en eerste geneesheer-directeur Samuel de Ranitz. Meeuws voegde ook een afbeelding toe van het gebouw aan de Sarphatistraat, waarin het Emma Kinderziekenhuis decennialang gehuisvest was. Scherpe waarnemers kunnen het moderne logo van het Emma Kinderziekenhuis vinden in het coromandelhout van de fraaie tafel. Het tere, frisse vergeet-mij-nietje plaatste Meeuws voor de kinderen van het Emma centraal in het boeket. ‘Misschien wat pathetisch,’ zegt hij zelf, ‘maar uiteindelijk gaat het erom dat we aan hen blijven denken.’

Het vierkante werk heeft een ronde compositie met een eenheid van de vaas en de negen tulpen erin, in allerlei stadia van opgang, bloei en verval. De fijn gevlamde tulpenbladen harmoniëren prachtig met de structuur van het coromandelhout van de tafel, en ook de slak op het tafelblad voegt zich met zijn gestreepte huisje in het patroon. Het werk is uitgevoerd in diepe, intense kleuren: mauve, warmbruin, blauwzwart, geelgroen en oranje. De witte dubbelbloemige tulp links en de koel roodwitte tulp middenboven geven het stilleven lucht.

Met zijn bloemkeuze verwijst Meeuws duidelijk naar de geschilderde stillevens uit de zeventiende eeuw. De roodwitte tulp bovenin lijkt een Rembrandttulp, een gevlamde, viruszieke variant die in de Gouden Eeuw bijzonder gewaardeerd werd. De twee spitse botanische tulpen kregen ook regelmatig een plaats in de klassieke schilderijen. In de schaduw achter de witte tulp links is de blauwe bloem van de dagschone te zien, die na één dag verwelkt. Onder de oranjerode tulp rechts bungelt een papaver, ook wel slaapbol genoemd. Dagschone en papaver symboliseerden in de zeventiende eeuw respectievelijk dag en nacht. De vele diertjes in het werk voegen extra textuur, kleur en leven toe, net als in de werken uit de Gouden Eeuw. Mieren kruipen rond, een schorpioenvlieg laat het roze van de tulp door zijn transparante vleugels schijnen, en op de vaas voltrekt zich bijna een klein drama rond het krabspinnetje en de huisvlieg. De geelgroene vlinder vindt zijn rustplaats precies binnen de geelgroene boog in het boeket.

Aan het rijke, boeiende werk is duidelijk af te lezen hoezeer Meeuws naar volmaaktheid streeft. Hij draagt het stilleven graag op aan het Emma Kinderziekenhuis en aan de kinderen die er verblijven.

Visit Us On TwitterVisit Us On FacebookVisit Us On Google PlusVisit Us On PinterestVisit Us On Linkedin